CEJNA "ZIMANÊ KURDÎ"  Zimanê kurdî zimanê li
CEJNA "ZIMANÊ KURDÎ" Zimanê kurdî zimanê li
0 Yorum
74
11-05-2024


Zimanê kurdî zimanê li ser rûyê cîhanê tê axaftin ê herî kevnar e. Herwisa zimanê kurdî kakilê malbata çand û zimanên Arî (Aryen) ye. Lewre bihezaran sal in zimanê kurdî li ser erdnîgariya Kurdistanê ji hêla bi dehan dewlet, û şaristaniyên kurd û bi milyonan kurdan ve tê axaftin û parastin û pêşvebirin. Ji berî pêşiyên me Gûtîyan, di serdema neolîtîkê hûrîyan/kurdan piştre Gûtî, Kasît, Mîtanî, Hûrî, Naîrî û Medan û ji Medan heta roja îro jî zimanê kurdî bênavber dijî û li dijî hemû dagirkerî, bişaftin, qedexe û tunehesibandina serdestan li ber xwe daye û kariye heta roja bê. Ligel ev qas zext û zordarîyên li ser jî zimanê kurdî di nava zimanên cîhanê yên herî dewlemend de di rêza 8. de ye û di nava zimanên herî bibandor de jî di rêza 29. de cih digire. Ji Baba Tahirê Hemedanî bigire heta Melayê Cizîrî û Ehmedê Xanî, ji Erebê Şemo bigire heta Mehmed Uzun bi sedan wêjekar û nivîskarên kurd bi vî zimanê şêrîn berhem nivîsîn û gihandin roja me.

Di vê pêvajoya dûr û dirêj de yanî ji derketina nivîsa bizmarî heta îro kurdan ev 10 alfabeyên cuda yên li jêr bikar anîne.

1- Alfabeya Mixî (3000-500 bz.)

2- Alfabeya Avestayî (1000-400 bz)

3- Alfabeya Aramî (250 bz.- 200 pz.)

4- Alfabeya Pehlewî (500 bz. - - -)

5- Alfb.Masî Soratî (240 bz.850 pz.)

6- Alfabeya Sîr-xetên êzîdî (500 bz.------)

7- Alfabeya Erebî (500 pz. heta niha)

8- Alfabeya Kîrîlî (1800 pz. heta niha)

9- Alfabeya Latînî (1929 pz. heta niha)

10 - Alfabeya Ermenkî (pz. Sedsala 5.)

Ji vê lîsteya dirêj jî xuya dike ku kurd ji destpêka vedîtina nivîsê ve heta îro ji bo pêşvebirin û parastina zimanê xwe di nava liv û tevgerê de ne û di her serdemê de alfebeya herî nêzî zimanê kurdî bijarte an jî wan bi xwe alfabe çêkirine.

Ez naxwazim zêdetir bikevim kûrahî û dirêjahîya dîroka kurd û zimanê kurdî. Ji ber ku mijara ne dîroka zimanê kurdî û Kurdistanê ye. Lewre ez ê hewl bidim hinekî vê sedsala dawî û sedema îlankirina cejna zimanê kurdî rave bikim.

Weke me li jor jî diyar kir, kurd pêşvebirin û parastina zimanê xwe bê rawestan di nava hewldanan de bûn. Di sedsala 20. de li cîhanê gelek geşadan çêbûn û gelek dewletên nû hatin damezirandin. Kurdan jî hem siyasî û hem jî di çand û ziman de gelek pêngavên mezin avêtin. Ji berî Mîr Celadet 3-4 salan Kurdên li Kafkasyayê di nav sînorên Yekîtîya Sovyetê de dijîn piştî Şoreşa Cotmehê dest bi xebatên alfabeyeke nû kirin. Îshak Maragûlov bi alîkariya nivîskarê romana yekem ya kurdî Erebê Şemo di navbera salên 1928 û 1929'an de li Ermenîstanê alfabeyeke nû nivîsî. Erebê Şemo romana xwe "Şivanê Kurd" jî bi vê alfabeyê nivîsî. Herwiha nivîsên rojnameya Riya Teze bi tîpên vê alfabeyê hatine weşandin. Ev alfabeya latînî ji 8 dengdêran û 31 dengdaran pêk dihat. Bes zêde bibandor nebû û di nava sînorên Sovyetê de ma û piştre hat rawestandin.

Piştî têkçûna Serhildana Agirîyê Celadet Alî Bedirxan biryar da ku di hêla çand û zimên de kurdan hişyar bike. Lewre ew kete nava lêgerîn û lêkolînan û li ser alfabeyeke latînî û rêzimana kurdî gelek lêkolîn kir. Di encama van hewldan û xebatên xwe de ev alfabeya latînî ya ku îro piraniya kurdan bikar tîne amade kir. Bi vê xebat û armancê ve girêdayî ligel kurdologê hêja Roger Lescot pirtûka rêzimana kurdî jî nivîsî. Celadet Alî Bedirxan di heman demê de ji bo kovareke kurdî jî di nava xebatan de bû û di 15'ê gulana sala 1932'yan de hejmara yekem ya Kovara Hawarê bi tîpên vê alfabeya (latînî) wî amade kirî weşand. Kovara Hawarê hat weşandin, bes li sirgûnê yanî ne li Kurdistanê, li Şamê hat weşandin. Gelek siyasetmedar, rewşenbîr û giregirên kurdan ên weke Seydayê Cegerxwîn, Osman Sebrî, Seydayê Tîrêj, Qedrî Can û gelek kesên din li dorana vê kovarê gihîştin hev û cur bi cur gotar, şîrove, tefsîra Quranê, helbest û bi gelek mijarên cuda cuda ên girîng nivîs di vê kovarê (Hawar) de nivîsîn. Di hejmara yekem ya Hawarê de wiha dihat gotin; "Hawar dengê zanînê ye. Zanîn xwenasîn e, xwenasîn ji me re riya felat û xweşiyê vedike. Her kesê ku xwe nas dike; dikare xwe bide naskirin".

BAHADîN ROBAR

YORUM GÖNDER

ZİYARETÇİ YORUMLARI

BENZER KONULAR

EZDA

GÜLÜMSE ÖLÜM UTANSIN

ÜLKEMİN HARİTASIDIR YERYÜZÜNÜN ÇİZGİLERİ

CESUR RUHLARIN EYLEMİ - SANAT

8. SAKİNE CANSIZ FESTİVALİ

FAŞİZMİ YIKACAĞIZ ÖZGÜRLÜĞÜ KAZANACAĞIZ

SOLGUN SARI

İKLİM KAHVERENGİ

PATİKA

BİR YARA BİNLERCE ACI

DENGÊ ZÊ

GÖZYAŞLARIN HEZİL’E DÜŞMESİN

BAŞKA DİLDE ANNE OLMAK

SİZ DE 'GREV'E KATILIN !

KANDİL GÜNLÜKLERİ - YOLCULUK-(1.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (2.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (3.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (4.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (5.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (6.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (7.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (8.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (9.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (10.BÖLÜM)

KANDİL GÜNLÜKLERİ (11.BÖLÜM - SON)

BİR TANIKLIK ROMANI: EZDA

BİR İNCELEME; GÜNEŞİN VE ATEŞİN ÇOCUKLARI (1.BÖLÜM)

BİR İNCELEME; GÜNEŞİN VE ATEŞİN ÇOCUKLARI (2.BÖLÜM)

BİR İNCELEME; GÜNEŞİN VE ATEŞİN ÇOCUKLARI (3.BÖLÜM)

BİR İNCELEME; GÜNEŞİN VE ATEŞİN ÇOCUKLARI (4.BÖLÜM)

BİR İNCELEME; GÜNEŞİN VE ATEŞİN ÇOCUKLARI (5.BÖLÜM)

ZİWAN Çİ YO?

IVAN ALEKSANDROVİÇ GONÇAROV VE OBLOMOV (1812-1891)

ZİNDANDAN BİR KİTAP DAHA ÇIKTI

BESÊ ANUŞ’UN HAYATI ROMAN OLDU

BAGOK EZGİSİ

NAR SUYUNA BULANMIŞ DÜŞÜM

YPS GÜÇLERİNİN DİRENİŞİNİ ELE ALAN DİZİ: 'TAVA SOR'

NERÎNEK Lİ SER FİLMÊ REŞEBA

BİR YOL HİKÂYESİ

M. ŞOLOHOV VE DURGUN DON ÜZERİNE...

SESİNİ KURŞUN SESİYLE BİRLEŞTİREN DEVRİMCİ SANATÇI: HOZAN SERHAT

NAR SUYUNA BULANMIŞ ŞİİRLER

29'UNCU HÜSEYİN ÇELEBİ EDEBİYAT ÖDÜLLERİ SAHİPLERİNİ BULDU

“NAR SUYUNA BULANMIŞ DÜŞÜM”

KISA BİR ÖN SÖZ

KOBANÊ’DE BİTMEYEN UMUTLAR

PRAKSİS’İN YENİ ALBÜMÜ FERMAN/DERMAN YAYINDA!

CEJNA "ZIMANÊ KURDÎ" Zimanê kurdî zimanê li